E-book readers voor academia?

Het lijkt erop dat 2010 (in Nederland) het jaar van het e-book wordt. Het is inderdaad lekker lezen op een e-book reader… wat betreft romans in ieder geval. Ik heb met plezier een tijdje gebruik gemaakt van een iREx iLiad (serie 1/2006 en inmiddels alweer een oudgediende).

Maar is een huidige generatie e-book reader ook geschikt voor het raadplegen van de digitale publicaties die zich in de collecties van een gemiddelde universiteitsbibliotheek bevinden?
Hierbij moeten – volgens mij – een aantal aspecten nader bekeken worden: 1) wat valt allemaal onder het begrip (wetenschappelijke) ‘e-pulicatie’ 2) zijn deze te lezen op een e-book reader en 3) is het apparaat daar überhaupt wel praktisch geschikt voor?

PDF, toegangsrestricties en andere problemen

E-books zijn elektronische (of digitale) versies van boeken. Dat kunnen volledige uitgaven in – meestal – PDF-formaat zijn maar ook gescande boeken (embedded) raadpleegbaar via een website.
Maar in de wetenschap draait het natuurlijk toch hoofdzakelijk om artikelen. Deze zijn voor 99% in PDF-formaat beschikbaar; en in wezen bedoeld om te lezen op een computerscherm (of uit te printen, natuurlijk).

In de eerste plaats moet een e-book reader dus PDF-formaat kunnen lezen. Alle (ik gebruik de kieswijzer van de site Ereaders) huidige e-book readers kunnen dat. De schermmaten variëren van 5 tot 10 inch.. ’size matters’ wat betreft het lezen van PDF; je leest het in de layout zoals die ingesloten is in het document. Het is immers geen ePub of Mobipocket-formaat. Er blijven 5 readers (van de 21) over wanneer je het schermformaat beperkt tot 8-10 inch. Hoe je bijv. PDF kan lezen (zoomen, gebruik PDF TOC e.d.) of documentbeheer laat ik hier buiten beschouwing daar ik niet verschillende apparaten fysiek bezit (itt, zie reader vergelijking Wageningen UR Library). Uiteraard wel zeer belangrijk wat betreft gebruiksgemak en -ervaring.

In de tweede plaats heb je een browserfunctionaliteit nodig om in webpagina’s opgenomen e-books te kunnen bekijken. Geen enkele* reader heeft dat. Dan heb ik het nog niet eens over toegangsrestricties als VPN e.d. die onmogelijk te realiseren zijn.
Daarnaast heeft elke database nog weer zijn eigen problematiek.. bijv. een boek in zijn geheel in PDF downloaden van Early English Books Online (EEBO) is niet mogelijk.. het moet altijd per pagina! Het kan alleen per hoofdstuk in EIO-italianistica. Of wat te denken van Digitale bijzondere collecties Universiteit Utrecht (geen PDF beschikbaar maar tekst! kopiëren en dan??). En over downloaden gesproken.. hoe krijg je document op de reader? Dat is vaak ook nog een verhaal apart.

* (update 16-03-2010) dit is niet waar.. o.a. de BeBook Neo kan ‘het’ en dus waarschijnlijk ook andere readers. Maar geef nu toe.. als je dit filmpje bekijkt; daar is ook alles mee gezegd!

Praktisch gebruik

Het lezen van wetenschappelijke artikelen is een actief proces. Aantekeningen maken, iets markeren of verwijzingen bijschrijven bij een artikel (touchscreen is noodzakelijk.. blijven er nog 4 over!). Ondertussen misschien wel iets toevoegen aan het te schrijven artikel, scriptie of dissertatie.. waarschijnlijk met de tekstverwerker op de PC (!).

Voordelen

De vaak genoemde voordelen van een e-book reader zijn nauwelijks interessant voor wetenschappelijk gebruik. Het leest zo lekker/rustig voor de ogen, er kunnen zoveel boeken op, je kunt 8000 pagina’s omslaan met een volle batterij, het apparaat weegt bijna niets, e-books zijn goedkoper in aanschaf…
Ook onderzoeken over het educatief gebruik van e-book readers hebben een weinig positieve uitkomst (zie o.a. post van een Een beetje adjunct en de post van RE:Generation).

Kansloos?

Is de e-book reader op termijn niet gewoon kansloos? Steeds meer functionaliteiten van smartphones worden aan e-book readers toegevoegd: mp3, tochscreen, 3G, wifi,  toetsenbord.. feitelijk is nu – totdat de mediatablets volop verkrijgbaar worden – een Netbook de beste keuze voor het raadplegen van electronisch beschikbare wetenschappelijke publicaties. De ASUS Eee PC 1001HA: licht (1,4 kg), wifi, 9 uur batterijduur, 10,1 inch scherm en ongeveer net zo duur (289 euro bij Paradigit)! Het toepassingsbereik van een e-book reader begint en eindigt – wat mij betreft – bij het lekker ontspannen onderuit gezakt zittend lezen van een roman (waar dan ook).

N.B. 1) tip: http://pdf-xchange-viewer.en.softonic.com (markeren van tekst en toevoegen van commentaar in een PDF-document) en 2) zie ook: E-Readers Will Survive the Onslaught of Tablets- Wired